Döviz kuru nedir?

Döviz kuru, ulusal paranın yabancı para birimi karşısındaki değerini ifade eder.

Diğer dövizlerle ulusal paralar arasındaki değişim oranları ise çapraz kurlara göre belirlenir. Döviz kurları birbirinin tersi olan iki yöntemle ifade edilirler. Birincisi döviz kurunun bir birim döviz (dolar) başına ulusal para miktarıyla tanımlanması, örneğin 1.00 $ : 5.000 TL. gibi. Buna Direkt Kotasyon adı verilir. İngiltere dışındaki ülkelerin tümü hemen hemen bu sistemi kullanmaktadırlar.

Diğeri ise 1 birim ulusal paranın değiştirilebildiği döviz miktarı şeklinde belirlenmesidir, 1.00 £: 1.50 f gibi. İngiltere’de kullanılan bu sisteme de İndirekt Kotasyon adı verilir. Döviz kurlarının ne şekilde oluştuğu uygulanan kur sistemine bağlıdır. Diğer bir deyişle, eğer Değişken Kur Sistemi uygulanıyorsa döviz kurları, serbest döviz piyasasındaki arz ve talep değişmelerine göre belirlenir. Bu şekilde oluşan kurlar denge kurunu en iyi yansıtan kurlardır.

Sabit Döviz Kuru Sistemlerinde ise döviz kurları hükümet otoritelerince belirlenir. Böylece belirlenen kurlarda zaman zaman değişmeler yapılarak dış dengesizlikler giderilmeye çalışılır (Bkz. Devalüasyon, Revalüasyon).

Direkt döviz kuru: Bir birim yabancı paranın değerinin yerli para cinsinden açıklanmasıdır örneğin (1 dolar=1,5 YTL).

Dolaylı döviz kuru: Bir birim yerli paranın değerinin yabancı para cinsinden açıklanmasıdır örneğin (1 YTL=0,666 dolar).

Bunun dışında yabancı paraların birbirleri cinsinden değerini ise Çapraz Kur olarak tanımlanmaktadır. Örneğin 1 dolar = 0,8427 euro veya 1euro = 1,1867 dolar gibi. Günlük basında, çapraz kurlar genellikle dolar/euro veya €/$ kısaltmasıyla ifade edilir. Para birimleri arasındaki bu dönüşüm oranının kimi zaman Parite olarak adlandırıldığı görülmektedir. örneğin euro dolar paritesi gibi.

Yerli paranın değer kazanması: 1 birim yabancı para satın almak için ödenmesi gereken yerli para miktarının azalmasıdır.

Yerli Paranın değer kaybetmesi: 1 birim yabancı para satın almak için ödenmesi gereken yerli para miktarının artmasıdır.

Nominal döviz kuru: Bir para biriminin bir başka para birimi karşısındaki değeridir. Yukarıda tanımladığımız şekli ile döviz kuru, çoğu zaman nominal döviz kuru olarak adlandırılır.

Reel döviz kuru: Yerli para biriminin yabancı paralar karşısında satın alma gücüne göre düzeltilmiş değeridir.

Çarpraz kur

Yurtiçi piyasalarda yerli para içermeyen gösterimler çapraz kur olarak tanımlanırken, uluslararası piyasalarda ABD Doları içermeyen kurlar çapraz kur olarak tanımlanır. Genelde uluslar arası piyasalarda kurlar ABD Doları’ndan kote ediliyor. Buradan hareketle eğer tüm para birimlerinin dolara karşı değeri biliniyorsa, herhangi iki para birimi arasındaki değişim oranı kolaylıkla belirlenebilir.

Bu işlem çapraz kur hesaplaması olarak da adlandırılabiliyor. Örneğin; bir banka müşterisi, İsviçre Frangı’na karşı İngiltere Sterlini satın almak istiyorsa çapraz kur hesaplaması gerekiyor. Bankanın ve müşterinin İsviçre Frangı / Sterlin çapraz kurunu hesaplarken alım satım oranlarını doğru bir biçimde kullanması önem kazanıyor.

Dalgalı kur

Döviz paritesinin alış ve satış değerlerinin serbest piyasa kurallarına göre Merkez Bankasının müdahalesi olmaksızın belirlenmesi. Ülkelerin para birimleri serbest piyasalarda belirlenirler fakat kura müdahale etmenin bir yolu vardır, faiz. Serbest dalgalı kurda Merkez Bankası döviz alım ve satımı yaparak kura müdahale edebilir. Bu müdahaleler piyasalarda oluşan yada oluşabilecek aşırı dalgalanmaların önüne geçmek için yapılır. Merkez bankaları kurlarda istikrar sağlamak için kısa vadeli faiz oynmaları yapabilirler.

Döviz kuru sistemlerinin en esnek olanı, kurların hiçbir müdahale olmadan tamamen piyasada arz ve talebe göre belirlendiği serbest dalgalı kur sistemidir. Serbest dalgalı kur sistemlerinde döviz kurları uygulanan para politikasının bir politika aracı olmayıp, ekonomik gelişmelerin, uygulanan programın ve bekleyişlerin bir sonucu olarak piyasada belirlenmektedir.